Có một chuyện khá lạ xảy ra ở một số người khi bước vào tuổi trung niên.
Ngày trước, một tách cà phê chỉ cần một thìa đường là đủ. Rồi vài năm sau, một thìa không còn đủ nữa. Bánh ngày trước thấy vừa miệng, bây giờ lại thấy “chưa đủ ngọt”. Và đôi khi chính người đó cũng ngạc nhiên: “Tại sao mình càng lớn tuổi lại càng thích đồ ngọt?”
Có phải cơ thể đang cần đường? Hay có một bí mật nào đó đang xảy ra ngay trên đầu lưỡi mà chúng ta không hề nhận ra? Câu trả lời thú vị hơn nhiều — bởi đôi khi, không phải bạn đang thích ngọt hơn, mà là cơ thể bạn đang cảm nhận vị ngọt theo một cách khác.
Khi một bản nhạc quen thuộc nghe bớt rõ ràng hơn
Khi chúng ta già đi, các giác quan liên quan đến việc thưởng thức thức ăn có thể thay đổi — không chỉ vị giác, mà còn cả khứu giác. Đây là điều rất dễ bị hiểu nhầm: chúng ta thường nói “thức ăn không còn ngon như trước”, nhưng “không ngon” không nhất thiết có nghĩa là lưỡi đã mất khả năng nếm.
Mùi hương đóng vai trò rất lớn trong thứ mà chúng ta gọi là “hương vị”. Viện Lão hóa Quốc gia Hoa Kỳ giải thích rằng khi lớn tuổi, khứu giác có thể suy giảm, và điều này khiến thức ăn trở nên kém đậm đà hơn — dù công thức món ăn không hề thay đổi. Giống như bạn đang nghe một bản nhạc quen thuộc, nhưng một số nhạc cụ trong bản nhạc đã nhỏ đi: bạn vẫn nhận ra bài hát, chỉ là nó không còn giống trước.
Bí mật thật sự: vị ngọt mới là vị suy giảm nhiều nhất
Có một nghịch lý cần được kể đúng chiều. Nhiều người vẫn nghĩ vị ngọt là vị “bền vững” nhất khi về già, còn vị chua, đắng mới suy giảm trước. Nhưng một tổng quan hệ thống kèm phân tích gộp công bố cuối năm 2024, tổng hợp 18 nghiên cứu với gần 2.730 người tham gia, lại cho thấy điều ngược lại: chính vị ngọt — cùng với vị mặn và umami — mới là những vị suy giảm rõ rệt và có ý nghĩa thống kê theo tuổi, trong khi vị chua và vị đắng gần như không thay đổi đáng kể giữa người trẻ và người lớn tuổi.
Nói cách khác, người lớn tuổi cần một nồng độ đường cao hơn hẳn mới nhận ra “à, cái này ngọt” — trong khi khả năng nhận ra vị chua hay đắng của họ lại gần như không đổi so với người trẻ.
Điều này giải thích rất trực tiếp cho hiện tượng ở đầu bài: một chiếc bánh ngày trước khiến bạn nghĩ “ngọt quá”, nhưng nhiều năm sau, chiếc bánh ấy lại trở thành “cũng bình thường”. Và nếu muốn có lại cảm giác ngọt như trước, bạn có thể vô thức chọn một món ngọt hơn — không phải vì cơ thể đang “ra lệnh ăn đường”, mà đơn giản vì tín hiệu vị ngọt đã trở nên mờ nhạt hơn, và não đang cố tìm lại cường độ tín hiệu quen thuộc.
Không chỉ nằm trên đầu lưỡi
Nhưng nếu chỉ có vị giác, tất cả người lớn tuổi sẽ cùng thay đổi sở thích ăn ngọt theo một cách giống nhau. Thực tế không như vậy — có người càng lớn tuổi càng thích bánh ngọt, có người lại gần như không quan tâm, có người thích trái cây nhưng không thích kẹo.
Điều này cho thấy sở thích vị ngọt không chỉ nằm trên đầu lưỡi, mà còn nằm trong ký ức, thói quen, cảm xúc, và trong những gì chúng ta đã ăn suốt nhiều năm. Sở thích vị ngọt là một hiện tượng phức tạp, chịu ảnh hưởng bởi tuổi tác, chế độ ăn, hormone, trọng lượng cơ thể, di truyền, lối sống và mức độ tiếp xúc với đồ ngọt từ trước — nói cách khác, không có một “công tắc thèm đường” duy nhất trong cơ thể.
Hãy nghĩ về một món bánh mẹ từng làm, xuất hiện trong những sinh nhật thời thơ ấu. Nhiều thập kỷ sau, chỉ cần nhìn thấy nó, não không chỉ nhìn thấy “đường” — nó nhìn thấy một ký ức, một căn bếp, một người đã từng ở đó. Lúc đó, bạn không nhất thiết đang ăn vì đói hay vì cơ thể thiếu đường; đôi khi bạn đang ăn vì não đã học được rằng vị ngọt đi cùng một cảm giác dễ chịu.
Một nhân vật ít ai nghĩ đến: thuốc
Ở tuổi trung niên và cao tuổi, nhiều người bắt đầu sử dụng nhiều loại thuốc hơn — và một số thuốc có thể làm thay đổi cảm nhận vị giác hoặc khứu giác. Các tổng quan y khoa ghi nhận thuốc là một yếu tố quan trọng trong các rối loạn vị giác ở người lớn tuổi, với tỷ lệ rối loạn vị giác liên quan đến thuốc có thể lên đến 11%.
Điều này tạo ra một nghịch lý: một người có thể nghĩ “dạo này thức ăn nhạt quá” và phản ứng tự nhiên là thêm đường, thêm muối — nhưng nguyên nhân đôi khi không nằm ở thức ăn, mà nằm ở cách cơ thể đang cảm nhận thức ăn. Tất nhiên, điều này không có nghĩa ai thích ăn ngọt cũng đang gặp vấn đề về thuốc hay vị giác — chỉ là cơ thể phức tạp hơn chúng ta tưởng.
Vì sao cơ thể vốn thích vị ngọt ngay từ đầu?
Câu trả lời nằm sâu trong sinh học. Vị ngọt từ lâu là tín hiệu liên quan đến những nguồn năng lượng giàu carbohydrate; não bộ có hệ thống xử lý phần thưởng liên quan đến thức ăn, và vị ngọt có khả năng tạo cảm giác dễ chịu. Điều đó từng rất hữu ích trong môi trường mà năng lượng không phải lúc nào cũng sẵn có.
Nhưng thế giới hiện đại đã thay đổi — vị ngọt giờ xuất hiện trong đồ uống, bánh, ngũ cốc, nước sốt, sữa chua, đồ đóng gói, và hàng chục loại thực phẩm khác. Một hệ thống sinh học rất cổ xưa đang hoạt động trong một môi trường hoàn toàn mới, nơi vị ngọt có mặt gần như mọi lúc.
Vậy điều đó có nghĩa gì với bạn?
Nếu bạn đang ở tuổi trung niên và nhận thấy mình thích ngọt hơn trước, điều đó không có nghĩa bạn đang “hỏng”, cũng không có nghĩa tuổi tác chắc chắn khiến bạn nghiện đường. Đó có thể là sự kết hợp của rất nhiều thay đổi nhỏ: một chút thay đổi vị giác, một chút thay đổi khứu giác, một chút thói quen, một chút ký ức, đôi khi cả ảnh hưởng từ thuốc — và không có yếu tố nào trong số đó nhất thiết đủ lớn để bạn nhận ra, nhưng chúng có thể cộng lại theo thời gian.
Vậy lần tới khi bạn nhìn một miếng bánh và nghĩ “ngày trước mình đâu có thích ngọt đến vậy”, có lẽ câu hỏi thú vị hơn không phải là “tại sao mình yếu lòng trước đồ ngọt?”, mà là “điều gì đã thay đổi trong cách cơ thể mình cảm nhận vị ngọt?”
Bởi vì càng lớn tuổi, chúng ta không chỉ thay đổi về hình dáng — cách chúng ta nếm, ngửi, nhớ và tìm kiếm niềm vui từ thức ăn cũng thay đổi theo. Và vẫn còn một câu hỏi bỏ ngỏ: nếu vị ngọt cần nồng độ cao hơn để cảm nhận được khi ta lớn tuổi, liệu có cách nào “đánh lừa” vị giác để thức ăn vẫn ngon mà không cần ngày càng nhiều đường?
Đó có lẽ là điều đáng để khám phá trong bài viết tiếp theo.
Bài viết mang tính khám phá kiến thức khoa học phổ thông, không thay thế tư vấn y tế cá nhân hóa. Nếu bạn nhận thấy thay đổi vị giác/khứu giác đột ngột hoặc bất thường, nên trao đổi với bác sĩ để loại trừ các nguyên nhân cần điều trị.
© Lan Phương [C&C] 2026
